Brexit : Bir Ayrılığın Avrupa Ve İngiltere Üzerindeki Gerçek Etkileri

Birleşik Krallık’ın Avrupa Birliği’nden ayrılması, British-Exit, yani Brexit, yaklaşık yarım asırlık çalkantılı bir birlikteliği sonlandırdı. Avrupa Birliği’nden ayrılma hakkı Avrupa Birliği Antlaşması’nın 50. maddesinde yer alır ve bu hak 2009 yılında yürürlüğe giren Lizbon Antlaşması ile tanıtılmıştı fakat İngiltere’nin Avrupa Birliği’nden ayrılması meselesi bu kadar yeni bir süreç değil.

Brexit’in Tarihsel Geçmişi

1970’lerde İngiltere’de enflasyonun yükselmesi ve petrol krizi ile yükselen ekonomik buhran ülke tarihinin ilk Brexit oylamasının kapısını açtı. 1975 yılında yapılan ilk referandumda halkın yüzde 67’si AB’nin bir parçası olarak kalma yönünde karar aldı.

Ancak İngiltere’deki “Avrupa şüpheciliği” hız kesmeden genişliyordu. İngiltere Avrupa Topluluğu’nun “geçinilmesi zor üyesi” olarak alınmaya başlanmıştı bile. İlerleyen yıllarda da yaptıkları ödemelerden ve uymak istemediği kurallara uymak zorunda olmaktan rahatsız olan İngiltere 2016’da yapılan referandum ile Avrupa Birliği üyeliğinden çıkmaya karar verdi. Yapılan referandumda yüzde 48’e yüzde 52 oranla Brexit kabul edildi. Çıkış protokolü için yapılan görüşmeler 3 sene kadar sürdükten sonra sıra dışı bir gelişme yaşandı.

Brexit antlaşmasını geçirmekte zorlanan eski başbakanlardan Boris Johnson, 12 Aralık 2019’da yapılan erken genel seçimlerde tek başına iktidara geldi. Elde ettiği zaferle Brexit karşıtları karşısında eli güçlenen Johnson seçim sonrası tasarıyı parlamentoya getirdi, metin ilk oylamada kabul edildi. Taraflar daha sonra başta ticaret olmak üzere her alandaki ilişkiler için müzakereye başladı. Avrupa Birliği her ne kadar bu kadar kısa bir sürede her konuda anlaşılamayacağını belirtse de Birleşik Krallık, 31 Aralık 2020’de dolacak olan geçiş süresini uzatmayacağını, gerekirse Avrupa Birliği’nden antlaşmasız ayrılacağını bildirdi.

Ayrılık Sonrası Yeni Birleşik Krallık

Brexit sonrası başlayan geçiş sürecinin bitmesiyle Birleşik Krallık, 47 yıl önce katıldığı birlikten fiilen ayrıldığını, 31 Aralık 2020’de yerel saatle 23.00’te Big Ben çanının çalınması ile duyurdu. Elbette bu ayrılık her iki taraf ve her iki tarafın vatandaşları için yeni düzenlemeler ve yeni antlaşmalar gerektirdi. Bu tarih itibarı ile iki taraf arasındaki ticaret, seyahat, göç, hukuk ve güvenlik gibi konularda yeni düzenlemeler yürürlüğe girdi. İngiliz vatandaşları, Avrupa Birliği ülkelerinde süresiz oturma ve çalışma izni haklarını kaybettiler. Keza Avrupa Birliği üyesi ülkelerin vatandaşları da Birleşik Krallık’ta ancak gerekli göç koşullarını karşılamaları durumunda yaşayabilme hakkına sahip oldular. Ayrıca Avrupa Parlamentosu’nda koltuk sahibi olan İngiliz vekiller koltuklarını kaybetti. İngiltere’nin Brexit departmanının görevi sona erdi. Almanya için suç işleyen kişileri İngiltere’ye gönderme devri bitti.

Birleşik Krallık Halkının Brexit’e Bakışı

Referandumun üzerinden 7 yıl geçtikten sonra, 23 Haziran 2023’te yapılan araştırmaya göre, pek çok kişi zamanla, siyasetçilerin kendilerini hayal kırıklığına uğrattığını görüşünü benimsedi. “UK in a Changing Europe” düşünce kuruluşu ve anket şirketi Public First tarafından yapılan ankete göre, 2016’da AB’den ayrılma yönünde oy kullananların sadece yüzde 18’i Brexit’in başarılı olduğuna inanıyor. Brexit’in iyi gitmediğini düşünen ayrılık yanlılarının çoğu, politikacıları, Brexit’i kötü idare etmekle suçluyor.

UK in a Changing Europe Direktörü Anand Menon, ankete ilişkin yaptığı değerlendirmede, çok az kişinin Brexit’in iyi gittiğini düşünürken, ayrılma yönünde oy kullananların büyük bir kısmının da kesin bir yargıya varmak için henüz çok erken olduğuna inandığını ifade etti. İngiltere’de araştırma şirketi YouGov tarafından 2023 Mayıs’ta yapılan ankete göre, İngilizlerin yüzde 62’si Brexit’i daha çok başarısızlık olarak tanımlarken, sadece yüzde 9’u daha çok başarı olarak değerlendirdi. Yüzde 20’lik bir kesim her ikisi de değil şeklinde görüş bildirirken, kalan yüzde 9’luk kesim emin olmadığını dile getirdi.

İnternet üzerinden istatistiki veriler sunan Statista şirketi yine 2023’te 6–7 Haziran’da yaptığı ankete katılanlara da “Geriye dönüp baktığınızda, İngiltere’nin Avrupa Birliği’nden ayrılma yönünde oy kullanmakla doğru mu yoksa yanlış mı yaptığını düşünüyorsunuz?” sorusunu yöneltti. Ankete göre, o ay itibarı ile İngiltere’de halkın yüzde 56’sı Avrupa Birliği’nden ayrılmanın yanlış olduğunu düşünürken, yüzde 32’si bunun doğru bir karar olduğu görüşünü benimsedi.

Yani genel olarak Birleşik Krallık halkı Avrupa Birliği’nden ayrılmanın verdiği sonuçlardan memnun değil. Ama yine de bu görüşler Brexit’in kendisinin ve dahi Brexit süreci içerisinde yaşananların bütün Avrupa tarihinde nadir yaşanacak bir olaylar silsilesi olduğu gerçeğini de değiştiremedi. Hem jeopolitik hem de tarihi yönden Avrupa’nın kalbinde yer alan İngiltere’nin bu tutumu ilerideki bir çok olayın temel taşı olarak anılacaktır.

Kaynakça

Anadolu Ajansı. (2023). İngiltere’nin AB ile birlikteliğini sona erdiren Brexit’in üzerinden 7 yıl geçti. ++https://www.aa.com.tr/tr/dunya/ingilterenin-ab-ile-birlikteligini-sona-erdiren-brexitin-uzerinden-7-yil-gecti/2929316++

BBC Türkçe. (2021). Brexit: Birleşik Krallık Avrupa Birliği’nden neden ayrıldı?. ++https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-57576648++

Euronews Türkçe. (2025, 31 Ocak). Brexit’in beşinci yılı: İngiltere daha iyi durumda mı?. ++https://tr.euronews.com/my-europe/2025/01/31/brexitin-besinci-yili-ingiltere-daha-iyi-durumda-mi++

TRT Haber. (n.d.). İngiltere Avrupa Birliği’nden neden ayrılıyor? Brexit ne zaman?. ++https://www.trthaber.com/haber/dunya/ingiltere-avrupa-birliginden-neden-ayriliyor-brexit-ne-zaman-457589.html++

Uluslararası Dış İlişkiler ve Akademik Araştırmalar Derneği. (n.d.). Birleşik Krallık’ın Brexit süreci ve AB ile ayrılığın yansımaları. ++https://www.udiad.org/birlesik-krallikin-brexit-sureci-ab-ile-ayriligin-yansimalari/++